योग आरोग्यासाठी आवश्यकच : प्राचार्य डॉ. जे. बी. अंजने यांचे प्रतिपादन
ऐनपुर, ता. रावेर. मंडे टु मंडे न्युज प्रतिनिधी | “निरोगी आयुष्याचे मर्म हेच की आपण नियमित योग, प्राणायाम आणि व्यायामाचा अंगीकार केला पाहिजे. आजच्या धकाधकीच्या जीवनात मानसिक व शारीरिक तणाव वाढत असताना शरीरसंपदा आणि मनोबल कायम ठेवण्यासाठी योगशास्त्र हा सर्वोत्तम उपाय आहे,” असे प्राचार्य डॉ. जे. बी. अंजने यांनी नमूद केले.ऐनपुर येथील सरदार वल्लभभाई पटेल कला व विज्ञान महाविद्यालयात, दिनांक २१ जून २०२५ रोजी ‘आंतरराष्ट्रीय योग दिवस’ उत्साहात साजरा करण्यात आला. या कार्यक्रमाचे आयोजन राष्ट्रीय सेवा योजना (NSS) आणि विद्यार्थी विकास विभाग यांच्या संयुक्त विद्यमाने करण्यात आले होते. या प्रसंगी महाविद्यालयाच्या प्रांगणात शिस्तबद्ध आणि उत्साही वातावरणात योगाभ्यास, प्राणायाम तसेच ध्यानधारणा या क्रियांचा सजीव अनुभव उपस्थितांनी घेतला.
कार्यक्रमाच्या अध्यक्षस्थानी प्राचार्य डॉ. जे. बी. अंजने हे होते. तर प्रमुख मार्गदर्शक म्हणून योग प्रशिक्षक डॉ. पी. आर. महाजन यांनी उपस्थितांना विविध योगासने, प्राणायामाच्या तंत्रांचा सराव करून घेतला. त्यांनी प्रत्येक आसनाचे, श्वासोच्छ्वासाच्या नियंत्रणाचे, आणि शरीर-मनाच्या संतुलनाचे वैज्ञानिक स्पष्टीकरण देत त्याचे शास्त्रीय दृष्टिकोनातून विवेचन केले. “योग ही केवळ धार्मिक अथवा पारंपरिक क्रिया नसून ती संपूर्ण जगाने स्वीकारलेली, मानसिक, बौद्धिक व शारीरिक आरोग्यासाठी महत्त्वाची जीवनशैली आहे,” असे डॉ. महाजन यांनी स्पष्ट केले.
कार्यक्रमाच्या प्रारंभी प्राचार्य डॉ. जे. बी. अंजने यांनी आपल्या अध्यक्षीय भाषणात विद्यार्थ्यांपासून ते शिक्षकांपर्यंत सर्वांनी योग, प्राणायाम आणि नियमित व्यायाम यांचा दैनंदिन जीवनशैलीचा भाग करावा असे आवाहन केले. त्यांनी स्पष्टपणे सांगितले की, “योगाभ्यास केल्याने केवळ शरीर स्वस्थ राहते असे नाही, तर मनही स्थिर राहते. मानसिक आरोग्याचे रक्षण करण्यासाठी योग हा आधुनिक औषधांपेक्षा अधिक प्रभावी उपाय ठरतो.” ते पुढे म्हणाले, “आजच्या पिढीत तणाव, चिंता, नैराश्य, झोपेच्या समस्या, तसेच लहान वयातच विविध शारीरिक व्याधी वाढत आहेत. यामागे शारीरिक हालचालींचा अभाव, असंतुलित आहार, तणावपूर्ण जीवनशैली ही कारणे असून या सर्व समस्यांवर योगसाधनेच्या माध्यमातून सहज मात करता येते.”
डॉ. पी. आर. महाजन यांनी कार्यक्रमात ‘ताडासन’, ‘वज्रासन’, ‘भुजंगासन’, ‘त्रिकोणासन’, ‘पश्चिमोत्तानासन’, ‘शवासन’ आदी योगासने करून घेतली. प्रत्येक आसन करताना ते कोणत्या भागावर परिणाम करते, कोणत्या व्याधींवर उपयुक्त ठरते, हे सोप्या भाषेत त्यांनी सांगितले. याशिवाय ‘अनुलोम-विलोम’, ‘कपालभाती’, ‘भस्त्रिका’, ‘भ्रामरी’ यांसारख्या प्राणायामाचे प्रात्यक्षिक दाखवून “श्वासाचे योग्य नियंत्रण हेच दीर्घायुष्याचे गमक आहे,” असे स्पष्ट केले. त्यांनी अनेक विद्यार्थ्यांना थेट प्रात्यक्षिक करून घेतले आणि योगा करताना घेतली जाणारी योग्य श्वासोच्छ्वास पद्धती, शरीरस्थिती व मनस्थिती यावर भर दिला.
कार्यक्रमात महाविद्यालयातील सर्व प्राध्यापक, शिक्षकेत्तर कर्मचारी, महिला शिक्षकवृंद, तसेच राष्ट्रीय सेवा योजनेचे स्वयंसेवक विद्यार्थी यांनी सहभाग नोंदवला. सर्वांनी पांढऱ्या वेशभूषेत एकसंधपणे योगसाधनेचा अनुभव घेतल्याने शिस्तबद्धतेचे आणि आरोग्यप्रेमाचे दर्शन घडले. या उपक्रमामुळे महाविद्यालयीन वातावरणात एक सकारात्मक ऊर्जा संचारली.विद्यार्थ्यांनी या उपक्रमास उत्स्फूर्त प्रतिसाद देत नियमितपणे योगाभ्यास करण्याचा निर्धार केला. अनेक विद्यार्थ्यांनी सांगितले की, ऑनलाईन शिक्षणामुळे आणि घराबाहेर पडण्याची मर्यादा यामुळे शरीर व मन सुस्तावले होते, मात्र आजच्या कार्यक्रमामुळे नवचैतन्य मिळाले.
प्राचार्य डॉ. अंजने यांनी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या प्रयत्नामुळे संपूर्ण जगाने २१ जून हा ‘आंतरराष्ट्रीय योग दिवस’ म्हणून साजरा करणे स्वीकारले हे अधोरेखित केले. “योग हा भारताचा जगाला दिलेला सांस्कृतिक आणि आरोग्यदायी वारसा आहे. या माध्यमातून भारताने पुन्हा एकदा संपूर्ण जगाला ज्ञान, आरोग्य व आध्यात्मिक शक्तीचा संदेश दिला आहे,” असे ते म्हणाले.त्यांनी सांगितले की, “विद्यार्थ्यांनी केवळ पुस्तकी शिक्षण न घेता शरीरसंपदा, आत्मसंपदा आणि मनोबल वाढविण्यासाठी योग व ध्यानधारणा यांचा अवलंब करणे आवश्यक आहे. महाविद्यालयामध्ये नियमित योग वर्गांचे आयोजन करण्यात येईल,” असेही त्यांनी घोषित केले.
कार्यक्रमाच्या यशस्वी आयोजनामागे राष्ट्रीय सेवा योजना विभागाचे कार्यक्रम अधिकारी आणि विद्यार्थी विकास विभागाचे सहकार्य होते. उपस्थित शिक्षकांनीही आपल्या प्रतिक्रिया व्यक्त केल्या. “योगामधूनच आरोग्यदायी भारताचे स्वप्न साकार होऊ शकते. हे फक्त एक दिवस साजरे करण्यापुरते मर्यादित न राहता, हे एक जीवनशैली बनवणे आवश्यक आहे,” असे काही शिक्षकांनी नमूद केले.
कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन प्रा. रजनी माळी यांनी केले. आभारप्रदर्शन प्रा. गोविंद पाटील यांनी केले. कार्यक्रम संपल्यानंतर सर्व सहभागी शिक्षक, कर्मचारी, आणि विद्यार्थी यांना हलका व पौष्टिक नाश्ता देण्यात आला. या योगदिनी फक्त शारीरिक व मानसिक आरोग्यावरच नव्हे तर संस्कृती, शिस्त, एकात्मता आणि भारतीयत्व यावरही भाष्य झाले. सरदार वल्लभभाई पटेल कला व विज्ञान महाविद्यालयाने आयोजित केलेला हा योग उपक्रम केवळ एक ‘आंतरराष्ट्रीय योग दिवस’ साजरा करणे एवढाच हेतू न ठेवता, विद्यार्थी व कर्मचाऱ्यांच्या आरोग्याभिमुख दृष्टीकोनाला चालना देणारा ठरला. योग दिनाच्या निमित्ताने प्राचार्य डॉ. जे. बी. अंजने यांनी व्यक्त केलेला संदेश आणि डॉ. पी. आर. महाजन यांनी दिलेली मार्गदर्शक माहिती विद्यार्थ्यांसाठी आयुष्यभर प्रेरणादायी ठरणार आहे.
